Neptune S1, ça continue

De waterstanden blijven laag. Slecht nieuws voor de mensen die graag een boottochtje willen maken op de ondergrondse Eau Noire. Er is gewoon onvoldoende water om het artificiële bassin gevuld te krijgen. Goed nieuws voor de duikers daarentegen. Het debiet waartegen in moet gezwommen worden blijft binnen een aanvaarbare grens. Ook heeft een laag debiet een positieve invloed op de zichtbaarheid onder water.

Neptune grot - ingang

Afwisselend duiken Nicky en ik de sifon. Het parcours raakt stilaan vertrouwd. Het verst bekende, en ook diepste, punt kent enkele uitdagingen. Versmallingen volgen elkaar op, en de lijn laat zich niet eenvoudig verankeren in het mulle zand. We hebben beide iets bedacht om dat laatste probleem te verhelpen. Een lijn die blijft waar ze moet liggen is van primordiaal belang wil je in moeilijke omstandigheden de weg terugvinden.

Na mijn onderwaterronde liggen er drie zandzakken gevuld met kiezels en zand. De lijn is verankerd door de eerste versmalling, en ook de tweede versmalling lijkt passeerbaar. 
Nicky koppelt de haspel en passeert de tweede versmalling. Daarmee zijn we officieel nieuwe meters aan het maken. Nicky heeft ankers gemaakt die begraven worden in het zand. De helling wordt steiler, en het zand maakt opnieuw plaats voor slijk. Positief is dan weer dat de volumes van de gang groter worden.

Tijdens mijn tweede duik van de dag rol ik de haspel verder uit, en stijg van -16m tot op -3m, ik stop op een open einde. De gang lijkt horizontaal verder te gaan. Op de terugtocht doe ik een poging de herkomst van het koude water te lokaliseren onder de ruime klok op 50m op de lijn. Ik kan deze niet vinden, maar maak opnieuw oppervlak in de klok, en beslis de lijn te laten liggen voor noodgevallen. Op het eerste gezicht is de klok gesloten, en we hebben nog geen idee of de klok adembaar is.
Nicky is weer aan de beurt. Hij slaagt er in de lijn nog 5m verder te brengen tot in een nieuwe klok. In totaal hebben we de sifon met 25m verlengd, wat een totale S1 lengte van 115m geeft. Groot probleem, de klok is gesloten, en Nicky heeft geen idee waar het vervolg zit, en hij is de stroming kwijt. We kunnen hieruit besluiten dat de S1 nog niet volledig overwonnen is.

Couvin by night

De volgende dag zijn we met één sherpa minder, en zijn er nog een aantal andere verplichtingen. We beslissen daarom om nog één duiker te lanceren, en het achtergebleven materiaal te recupereren.

Aangezien de spullen van Nicky al voor een groot stuk in de grot liggen beslist hij om nog een poging te doen. Veel wijzer worden we voorlopig niet. De lijn wordt geknipt op 110m. Ook Nicky doet een poging om de herkomst van het voelbaar kouder water te lokaliseren, 50m ver in de sifon, en komt daarbij boven in de andere helft van de klok. Ook deze lijn is voorlopig blijven liggen.

We wensen onze dragers te danken. Heel erg bedankt Geert en Kris, maar ook Thierry, hij heeft ons weten verrassen met een zeer interessant dossier ter inzage. Alle authentieke duikverslagen in tekst en beeld verzameld in een lijvige bundel. Geert zal deze digitaliseren, en we laten iedereen later meegenieten.

Stijn

Neptune

Afgelopen weekend hebben we de S1: 90m,-20m opnieuw geëquipeerd. Doorheen de moeilijkere passages hebben we een touw van 9mm gespannen.

De eerste versmalling op -10m, moest opnieuw uitgegraven worden. Halverwege het parcours volgt er een tweede lage doorgang, maar de meest uitdagende passage is rond 90m op de lijn, -20m diep. Daar zijn er verschillende versmallingen die één voor één vrijgemaakt moeten worden.

Vaak is er maar één passage mogelijk in de relatief brede, maar lage gang. Het is belangrijk dat de lijn goed gepositioneerd blijft. We hebben gemerkt dat de huidige piketten niet voldoende verankeren in het zand met keien. Deze piketten zijn eerder geschikt in zacht sediment wat alomtegenwoordig is in de Belgische sifons. De samenstelling van de bodem op het verste punt doet ons vermoeden dat we op één van de diepere punten van de S1 zitten. Daar voorbij stijgt de bodem langzaam, maar het blijft voorlopig erg laag. Een vervolg is mogelijk, maar we willen eerst de lijn optimaal gefixeerd hebben. Een mogelijkheid is stenen aanleveren om de lijn aan te verankeren. Die stenen zouden van aan de start van de sifon getransporteerd moeten worden tot op 90m, een hele opdracht.

We zijn zeer tevreden met het resultaat. Het is belangrijk om de passages eerst goed te leren kennen, en dat door meerdere duikers. We moeten ook blindelings kunnen vertrouwen op het equipement vooraleer we verder pushen.

Stijn

Hierna een impressie van de start van de S1 (foto Randy)

Croisiers

We hebben bio speleologe Claire Chauveau uitgenodigd om stalen te nemen in het Sys Croisiers. In de eerste plaats van de culturen die te vinden zijn op de samenvloeiing van de twee verschillende rivieren. Ook is er een waterstaal genomen van een warmwaterbron, aangevuld met enkele dieren en bacteriën die haar pad kruisen. Om tot een goed resultaat te komen hebben Nicky en ik er alles aan gedaan om een zo goed als mogelijk begeleiding te bieden. 

Het grootste gevaar in de Croisiers grot blijft de luchtkwaliteit in bepaalde droge delen en in de luchtkamers. De metingen die tijdens de tocht werden uitgevoerd, wezen op een duidelijk verstoorde atmosfeer, met iets meer dan 14% gemeten zuurstof — een waarde die nog bevestigd moet worden na herkalibratie van het toestel — en tot 16.500 ppm CO₂. Hoewel de exacte samenstelling van de rest van het gasmengsel nog niet kon worden bepaald, bevestigen deze waarden dat de lucht in de luchtkamers niet als betrouwbare ademlucht kan worden beschouwd.

Claire heeft dit risico tijdens de tocht rechtstreeks kunnen ervaren. In dit soort omstandigheden ligt de moeilijkheid niet alleen bij het duiken zelf, maar ook bij het feit dat men soms moet communiceren, zich oriënteren, stalen nemen en beslissingen nemen in een omgeving waar elk verwijderen van de ademautomaat, zelfs heel kort, kan leiden tot blootstelling aan een zuurstofarme en CO₂-rijke atmosfeer.

Claire moest alleen de tweede sifon duiken om de geplande stalen te nemen. Omdat ze het netwerk echter nog niet kende en verwachtte dat het zicht op de terugweg zeer slecht zou zijn, zelfs met aangepaste markering met pijlen en cookies, gaf ze er de voorkeur aan begeleid te worden door een duiker die de grot kent. Die beslissing bleek terecht, onder meer door de oriëntatiemoeilijkheden en de slechte luchtkwaliteit in bepaalde luchtkamers. 

In een luchtkamer net vóór de vertakking wilde Claire mij iets meedelen over de staalname. Omdat de communicatie met de ademautomaat in de mond niet duidelijk genoeg was, nam ze die gedurende een fractie van een seconde uit haar mond om te spreken, zodat ik kon begrijpen wat ze zei. Die zeer korte onderbreking was waarschijnlijk al voldoende om haar bloot te stellen aan een kleine hoeveelheid bedorven lucht, waardoor ze onmiddellijk duizelig werd. Ik heb haar toen vastgehouden en geholpen om haar ademautomaat opnieuw in de mond te nemen, zodat ze opnieuw op haar duikgas kon ademen. Om te spreken haal ik vervolgens wel de ontspanner uit de mond (uitademen), maar ademen doen we aan de ontspanner. 

Dit voorval herinnert ons eraan dat, zelfs voor een ervaren duikster met een opleiding in grotduiken, de specifieke omstandigheden in Belgische grotten — met name de luchtkwaliteit in de droge delen — een belangrijke risicofactor vormen. Luchtkamers mogen daarom nooit als veilige zones worden beschouwd zonder voorafgaande betrouwbare meting, en elke wetenschappelijke activiteit in dit soort omgeving vereist ervaren lokale begeleiding en voortdurende waakzaamheid.

Er is onder impuls van de droge speleo’s een nieuwe verbinding tot stand gekomen in het systeem tussen de Surdents en de Croisiers grot. Go West is een claustrofobische tunnel geworden die uitgeeft op een afstap in de eerder ontdekte Salle des Eclats. Een zaal die te leiden heeft gehad onder het gedreun van de treinen, en de aanleg van de tunnel waar de trein door raast (op kleine afstand en boven de grot). Ook zou er tijdens WO I een obstructie zijn aangebracht om militair transport te verhinderen, en daarbij zou ook heel wat springstof zijn gebruikt.

Mijn doel is om te kijken of de S7 passeerbaar is zonder duikgerief. Ik heb weet van een ruime klok halverwege, en wanneer de rivier niet stroomt is de sifon een zwembad. En wat blijkt, de sifon is passeerbaar, zelf wanneer de rivier stroomt! Het meest uitdagende is een korte duck die op termijn kan aangepast worden. M.a.w.: het parcours voor de ‘droge’ speleo’s is daarmee verdubbeld! Er zijn nu enkele mooie zalen te bezoeken die tot op vandaag enkel door twee duikers zijn bezocht. De kans is groot dat er nog meer opties aan het licht zullen komen in die zone.

Een nieuwe onder water optie werd dan weer bevestigd in de Rivière Est van de Surdents. Deze minder actieve rivier heeft een stroomopwaartse sifon die nooit eerder gedoken is. Op het eerste zicht is de sifon niet langer dan 2m, en kan er gemakkelijk 10 m ver gekeken worden in de penetrabele gang, die voor de helft gevuld is met water.

Luchtmetingen in de hoofdgalerij van de Surdents geven 677ppm CO2, dus zeer goed geventileerd en 5300ppm CO2 in de GoWest (luchtcirculatie van Croisiers naar Surdents) en een temperatuur van 15,6°C ?!!!

Stijn

Het nieuwe 'Dream team' ... grottocht met een staartje

Een 10-tal jaar terug maakten we de traversée Chawresse-Veronica met 3: Stijn, Christel en mezelf (Geert). We deden dat vlot in minder dan 2 uur. 

Nu zoveel jaren later komt Stijn met het voorstel om de tocht te herdoen, ditmaal met Stijn, Randy, Lore, Eppo en mezelf.

De kids zijn uitgerust

Kruipwerk

Twee januari 2026, de tocht verloopt vlot, nat, kruipen, beetje zoeken, het hoort er allemaal bij. De beschrijving en de topografie uit het boek Chawresse-Veronica van Paul is een uitstekende leidraad.

Aan de puits Daniel

Mooi hoekje in de Veronica

Na het eindeloze kruipwerk in de Veronica sta je dan zo weer buiten, want een grendel met een veermechanisme sluit de grot Veronica af en is van binnenuit probleemloos te bedienen. Eén probleem, de grendel is 'weg', en de deur zit muurvast. Een geluk, Randy heeft zijn telefoon bij (meer en meer speleologen nemen foto's met hun telefoon), en er is netwerkverbinding aan de binnenkant van de deur/tunnel. Bovendien kan Randy zijn GSM onder de deur door schuiven en dan is de verbinding nog beter en kan hij ook een foto maken van de buitenkant van de deur...

Een telefoontje naar onze voorzitter Dirk leert ons dat de deur enkele dagen terug werd geforceerd (inbraak) en blijkbaar is die nu terug geplaatst met een tijdelijke sluiting.

Voor ons is een terugtocht naar de Chawresse geen optie, nog eens 3 uur terug is te lang, Stijn is doornat, Lore wak en de kinderen lijden kou. Er komt dan een hele communicatie op gang via Jos, Jean-Marc en Pol. Even later is Pol aan de deur en vertelt ons dat hij die niet kan openen, hij zal de watermaatschappij contacteren (het is vrijdag, maar er is ook een wachtdienst). Ondertussen houdt Stijn de kinderen bezig verderop in de tunnel (waar het warmer is dan tegen de deur aan). Na ongeveer 1,5 uur krijgen we het verlossende antwoord dat we de tunnel kunnen verlaten via de ander kant, 400 meter verderop. We moeten dan nog wel een eindje terug lopen naar de parking. Eind goed ...

Uiteindelijk hebben we dus een traversée gemaakt die 400 meter langer was als ik de tunnel erbij tel, dus ongeveer 1km. 

Jongeren meenemen op zo een grottocht, is dit verantwoord? Ikzelf kijk daar enigszins kritisch naar, maar ik moet zeggen dat Lore (10) en Eppo (8) dit prima hebben gedaan. Ze hebben dan ook al een mooie speleo-ervaring, hebben ervaring met klimtechnieken en zijn op de meeste plaatsen zelfstandig, hier en daar zijn de beentjes wat te kort. Bovendien zijn ze echt gedreven om dit te doen, grotten zijn voor hen geen onbekende omgeving, op geen enkel moment was er een moreel probleem, wel integendeel. Was Eppo de jongste speleo ooit op dit traject?

Einde bij Pita Chenée, een aanrader, en met wat sneeuw terug naar huis.

Piet zou zeggen, "En wat hebben we vandaag geleerd?" :
- toch maar Pol verwittigen als je de tocht doet
- beetje reserve eten en drinken kan geen kwaad.
- wij hadden natuurlijk het klassieke veiligheidsmateriaal bij en extra licht.
- een GSM blijkt nu ook een zeer nuttig veiligheidstoestel in een grot...

Epiloog

Terug op de parking komt een ploeg met een bordje om aan de Chawresse te hangen, dat de doorgang niet mogelijk is. Laat, wij deden hem al. De deur is pas op 31 december terug geplaatst, 2 dagen terug en ze zou kortelings terug worden hersteld als voorheen.

Geert