Exploratie Chaland in de Haute-Saône

 Expeditieverslag: Exploratie Chaland in de Haute-Saône (12-16 februari)

Intro

Tijdens een Rigotte-Vannon-expeditie in de zomer van 2024 vroeg Damien Grandcolas (SC Vesoul), een lokale speleoloog uit de Haute-Saône, om de siphons avals van de Chaland te herbekijken. De Chaland is met 10.200 meter het grootste grotsysteem van de Haute-Saône. Deze sifons werden 25 jaar geleden geëxploreerd door Jean-Marc Lebel (†) en eindigden op een ondoordringbare étroiture.

Met een auto vol duikmateriaal en een flinke dosis enthousiasme arriveren Randy en ik woensdagavond in het basecamp bij Jos Beyens (SC Avalon) in Poinson-lès-Fayl. De sfeer zit er meteen goed in. Met een drankje in de hand nemen we de topografie van de Chaland nog eens zorgvuldig door.

Topo Chaland (publicatie met toestemming van de auteur)

Je kan een uitgebreid artikel over de Chaland terugvinden in Speleo magazine nr. 125: http://www.speleomag.com/2024/03/speleo-magazine-125/

Donderdag – Portage duikmateriaal

Om 9 uur verzamelen we bij de ingang van de Chaland. We ontmoeten Damien (SC Vesoul) en zijn collega-speleologen Pépé en Jean-Marc (SC Spiteurs Fous). Een sterke ploeg om deze ondergrondse uitdaging aan te gaan.

De afdaling begint in de Gouffre des Petit Chailles (P21), waarna we via een mooie affluent al snel in de imposante collecteur terechtkomen. Het is een indrukwekkend aquatisch systeem. Na 45 minuten waden door de ondergrondse rivier bereiken we de eerste grote splitsing: links het semi-fossiele gedeelte richting Bar Tabac, rechts het vervolg van de collecteur die via ‘La Rivière Furieuse’ verder leidt naar de sifons.

Foto Seppe Meyvis: Damien in la Rivière Furieuse

Ons doel ligt dus verder stroomafwaarts, bij de siphons avals. De eerste sifon (S1) kunnen we passeren via de shunt Taquin. Vervolgens komen we in ‘La Rivière Furieuse’, een krachtige ondergrondse rivier met een stevig debiet. We beseffen al snel dat duiken vandaag geen optie is.

Onze tocht neemt een onverwachte wending wanneer Jean-Marc in een kleine cascade ten val komt. Gelukkig kan hij op eigen kracht verder, maar hij besluit voorzichtig terug te keren. We droppen onze vijf kitzakken met duikmateriaal bij de sifon (S2). Randy en ik zwemmen nog een stukje stroomafwaarts om de effectieve ingang van de sifon te inspecteren. Tot onze verbazing is de duiklijn van Jean-Marc Lebel, die hier 25 jaar geleden werd geïnstalleerd, nog intact. Of deze lijn nog in goede staat is tot aan de étroiture bij sifon 5, zal de toekomst moeten uitwijzen. Hoe dan ook zal er een nieuwe duiklijn geplaatst moeten worden.

Foto Seppe Meyvis: Randy in de S2 aval

Na maanden van voorbereiding en het bestuderen van de topografie had ik gehoopt te kunnen duiken. Helaas beslist ‘La Rivière Furieuse’ daar anders over. Op de terugweg verkennen Jos, Randy en ik nog een stuk voorbij Bar Tabac – een prachtig reséau. 

We sluiten de dag af bij Damien thuis, waar we hartelijk worden ontvangen door zijn vrouw Véronique. We genieten van een heerlijke kom verse soep.

Vrijdag – Alternatief plan: graven in Grotte de la perte du Moulin

De weersvoorspellingen voor de komende dagen zien er beter uit, maar zo’n complex hydrologisch systeem heeft tijd nodig om tot rust te komen, zeker met een verzadigde bodem. Daarom benutten we de dag anders: we gaan graven aan de Grotte de la perte du Moulin, een oude perte in de linkse oever van de Rigotte. Jos schrijft hierover een apart expé-verslag.

Zaterdag – Recuperatie duikmateriaal en tocht richting Laminoir de la Bouserouille

Om 10 uur verzamelen we opnieuw bij de ingang van de Chaland. Ditmaal sluiten speleologen Véronique en Jean-Philippe (SC Vesoul) aan. We ontmoeten ook een groepje jonge speleologen, die vandaag de Chaland zullen bezoeken. Een van hen kwam in juli 2024 vast te zitten in Bar Tabac na een plotselinge hevige crue van de collecteur. Damien was toen verantwoordelijk voor de secours.

Foto Seppe Meyvis: Véronique en Jos tijdens klaarmaken

Foto Seppe Meyvis: equipperen van de Gouffre des petites Chailles

De voorbereidingen die dag zijn minder prettig: onze modderige speleopakken en schoenen zijn bevroren. De rijke speleologen van Avalon, die zich een tweede pak kunnen veroorloven, hebben hier minder last van. :-)

Met het traject van donderdag nog vers in het geheugen, vorderen we vlot en halen we het duikmateriaal op bij de sifon. Het is voor iedereen duidelijk dat nu duiken een kamikaze-operatie zou zijn. Niet voor vandaag dus.

Foto Seppe Meyvis: Véronique en Jos in de collecteur

Randy en ik willen nog wat extra actie. Voorzien van voldoende eten, drinken en een goede point chaud wagen we ons aan een tocht naar het ‘Laminoir de la Bouserouille’. 

Onderweg passeren we de Galerie des Chailles, Sahel-eau, de betoverend mooie Galerie Féérique, Les Dunes, Galerie des Conifères en tot slot het beruchte laminoir. De grot wordt alleen maar mooier naarmate we verder gaan. De galerijen zijn ruim en indrukwekkend, met hoge chemineés. Helaas kunnen we de immense schoonheid met onze beperkte belichting en slechts een GoPro’tje moeilijk vastleggen.

Foto Seppe Meyvis: Galerie des Conifères

Tijdens deze tocht moet ik denken aan Damien. Hij heeft hier jaren geleden, na het in apneu (!) passeren van een sifon van -3 meter diep en 10 meter lang, dit indrukwekkende reseau kunnen exploreren. Dat moet absoluut waanzinnig geweest zijn! Pas later werd de artifciële put Gouffre des Petit Chailles gegraven, die nu toegang biedt tot het systeem zonder de sifons te hoeven duiken.

Foto Seppe Meyvis: Randy in Galerie Féérique

Jos had ons gewaarschuwd voor de verraderlijke kleihellingen, en hij had gelijk: ze zijn spekglad. Een moment van onoplettendheid kan je duur komen te staan. De volgende keer neem ik misschien een piolet mee voor extra grip.

Bij het laminoir gaat Randy als eerste door de nauwe doorgang en passeert succesvol. Hij is inmiddels een ‘specialist d’étroitures’! Ik volg, maar besluit na de eerste helft om te keren, het passeert wel als ik goed uitadem. Maar we naderen ook onze vooropgestelde tijdslimiet, want we moeten om 19 uur bij Damien zijn voor een afscheidsdiner. De terugtocht belooft nog pittig te worden. Het pad bestaat grotendeels uit een brede goot gevuld met 20 tot 50 cm slijkwater. Alsof we de hele tocht aan het dansen zijn, zo glibberig is het! We gaan meermaals onderuit.

Foto Seppe Meyvis: Randy in het Laminoir de la Bouserouille

Op de terugweg, niet ver van de ingang, komen we nog een ander groepje jonge speleologen tegen. ‘Vous êtes les plongeurs belges?’ Randy neemt het woord en schittert als een ware internationale ster!

Ik ben diep onder de indruk van deze grot en weet nu al dat ik vaker terug ga komen om het systeem verder uit te kammen. Achter het laminoir ligt nog de mysterieuze Galerie des Mikados, die nog spectaculairder schijnt te zijn. Ook de stroomopwaarts gelegen Grotte du Deujeau zou de moeite waard zijn. Een aparte tocht, zonder de last van de portage van de duikspullen, lijkt een goed plan voor de toekomst.

We sluiten de dag af met een gezellig diner bij Damien. Damien en Véronique trakteren op pizza’s en mijn vriendin en ik hadden nog twee schotels pasta al forno met gehaktballetjes gemaakt. De andere Véronique trakteert ons nog op een overheerlijke appeltaart als dessert. We maken alvast plannen voor een volgende expeditie, hopelijk in een periode met minder water, vlak na de zomer. 

Zondagochtend – Afscheid

Randy en ik nemen afscheid van Jos en verlaten het basecamp. Hoewel we geen duikresultaten hebben geboekt, was deze expeditie toch fantastisch. De kennismaking met de Chaland was intens, uitdagend en inspirerend. 

To be continued!

Seppe

Oude bekenden

24/06 hebben Seppe en Randy een nieuwe poging gedaan om de Croisiers met de Bellevaux te verbinden. Ze werden echter verrast door een vreemde kleur water. Bij aanvang die dag was er niets aan de hand. Tot Seppe in het tweede duikgedeelte plots in zeer troebel water terecht kwam. Dat water moet afkomstig zijn van de Vesdre. De thermale rivier bleef de hele tijd helder.

Ook de buitenrivier is gedurende de dag veranderd van kleur. We kunnen dus spreken van een geslaagde kleurproef Croisiers-Bellevaux, al hadden we natuurlijk liever een menselijke verbinding gemaakt. Uitstel is geen afstel. In afwachting van meer water zijn Seppe en ik overeengekomen om eens iets anders te doen. Het is belangrijk dat we het ‘vrijetijdsgevoel’ in onze activiteiten niet verliezen. Het laatste stukje lijn zouden we graag in de best mogelijke omstandigheden kunnen leggen.

Het voorstel was om nog eens naar de hypothetische verbinding van de Galerie des Sources en de Trou de la Loutre te gaan kijken. Zie voorgaande verslagen. We zouden met overtuigende middelen tot in de Salle Kasper willen gaan. Een zaal vol blokken voorbij een mooie sifon, om daar de mogelijkheden eens grondig te bekijken.

Helaas, we hebben moeten afzien van het plan. De straat: Rte des Aiguilles de Chaleux is namelijk enkele voor ‘Riverains en Fournisseurs’. Tegenwoordig houdt de politie regelmatig controle. Je zou ev nog kunnen parkeren aan de ingang van het natuurpark van Furfooz, en dan te voet naar de grotten gaan als droge speleoloog, maar als duiker is dat toch een brug te ver. Iemand een idee hoe we miss een uitzondering kunnen krijgen als speleoloog in de toekomst? Zou het verbond ev iets kunnen regelen bij de gemeente Houyet?

Plan B: Naar de bronnen van Signy l’Abbaye. Ook een beetje thuiskomen. Ik wil de toestand van de twee bronnen kennen na hier verschillende jaren niet meer geweest te zijn. De bron van de Vaux is al enige tijd onderaan de put versperd. De zaak lijkt stilletjes aan op te lossen, maar het is nog verre van penetrabel. Er is nog heel wat los materiaal die gevaarlijk kan schuiven. Graafwerk.

De Gibergeon bron. De gemeente heeft er tegenwoordig een bordje geplaatst met het resultaat van onze werken. Tot m’n grote verbazing is ook hier de ingang gevaarlijk onstabiel geworden door recente crues. Jammer! Het gaat om grote blokken die de weg versperren. Je daar tussen wringen lijkt me geen goed idee zonder grondige opkuis en inspectie. Enkele mooie zoetwaterkreeften bewonen nu de verschillende holen.

Ik heb afgesproken met Seppe voor een funduik in een leisteengroeve. Het vrijetijdsgevoel weet je nog. Er was nog tijd om te gaan zien in de mini canyon van de Pille. Het ensemble van enkele watervallen bevat alles om de canyontechnieken op te frissen of aan te leren. We hebben er een tijd geleden enkele brochen geplaatst, en die zijn nog steeds in goeie doen. De plaketten daarentegen, niet door ons geplaatst hebben hun beste tijd gehad. Zie foto. 

Moraal van het verhaal: vast equipement altijd controleren alvorens te gebruiken, en bedenk steeds een B (C) plan alvorens de deur uit te gaan.

Stijn

Teamsport

Source de Nanduire, of de Nandoyîre zeggen ze in Wallonië. Ik werd getriggerd door het lezen van de verschillende verslagen op de blog van GRSC, en besloot Pol Xhaard te contacteren. Hij bleek aangenaam verrast, maar ook gepakt ik tijd, want hij had blijkbaar hetzelfde idee. Gezien de vele kilometers die wij moeten 'bollen' gaan we gewoonlijk meerdere dagen na elkaar grotten. Aan Pol werd gevraagd om een weekendprogramma in elkaar te knutselen en hij stelde een scenario samen.

Onder impuls van Wolter is er in de buurt van Sy een bron geëxploreerd die een duiker verlangt, de Triple Source de Nanduire. Het verloop van de desobstructiewerken zijn te lezen op de blog van GRSC. Helaas kon de duiker geen vervolg vinden in een spits toelopende schacht op -3m.

Iets verder stroomafwaards de Ourthe is er een gelijknamige rotspartij, met z’n voet in de rivier.  Volgens Pol zou er ook een bron moeten zitten, verkend over 5m, maar de stroming zou eerdere duikers genekt hebben. In deze tijd van het jaar is er amper stroming en is het bijgevolg een uitgelezen moment voor een verkenning. Op -2m werd er inderdaad een bronnetje gevonden, ongeveer 1m breed, 10cm hoog en op -1m een grot/niche in de fel geërodeerde wand, ongeveer 3m ver. Helaas geen stroming in dit laatste, en gelukkig ook geen bever in het grauwe water omgeven door takken in het gat.

De kers op de taart; een duik, ‘fond de trou’ in de Grotte-Mine de Vaux sous Olne. De duikcampagne van 2005-2012 heeft ertoe geleid dat de S1 met de S4 verbonden is, en de S5 tot -19m diep gaat. De S6 bleef onaangeroerd, en dat was net het doel van de dag. 

De S6, is niet meer dan een plas, achter een versmalling gelegen. Ik had er geen goed oog in. Maar, onderwater bleek er toch een laminoir te vertrekken. Spullen aan dus, en achteruit, zoekend met de benen naar het vervolg. De sifon, of beter gezegd het bassin, want het is een hangende sifon,  max 8m lang en heel ondiep. Halverwege is er een klok, en de laatste meters zijn eerder VM. Voorbij de sifon kon ik onverwacht ook zeer goed communiceren met Patrice aan het vertrek. Er is dus een verbinding boven water. Het vervolg dan; stijgend tot in een blokkenzaaltje, en daarna steil naar beneden in een hoge diaklaze tot aan een nieuwe sifon. Het geheel geschat op 40 à 50m ontwikkeling en zakt zeker 10m, vermoedelijk opnieuw tot aan de rivier. 

Film van de terugkomst van de duiker

Hiermee is er opnieuw een zeer interessant vertrek in de grot. Om de nieuwe sifon veilig te kunnen duiken zou het beter zijn dat de S6 geëlimineerd wordt. Hopelijk lopen de toekomstige werken van een leien dakje.

Wordt vervolgd!

Stijn

Met dank aan Wolter, Pol en Patrice voor de foto's en de film

De Woëvre

De Woëvre is een relatief onbekend karstgebied in noord Frankrijk, departement Meuse. De grootste grot meet er ruim 990m; de Gouffre du Failly. Aan het systeem zijn twee ingangen, één sportieve, en een ander relatief eenvoudig. Die laatste is momenteel helaas misbruikt als dump voor slachtafval, en er is geen doorkomen aan.  Er zou ook 80m ver gedoken zijn in de eindsifon. Verder zijn er tientallen pertes en kartsfenomenen verscholen in het bos. Werkelijk een walhalla voor de grotliefhebber!

De spéléocub van Longwy is er actief, en de meeste  kartfenomenen zijn te raadplegen via de website van georisques.

Uiteraard zijn er ook bronnen verbonden aan het uitgesterkte bos. De belangrijkste zijn te vinden in Delut, Dimbley en Merles-sur-Loison. Naar goede gewoonte beginnen we van onder naar boven.

In Delut is de hoofdbron geconnecteerd op de riolen, en dus weinig attractief. In Dimbley werden menige blokken versleurd, maar door de zwakke stroming en het eerder smalle karakter als herzien bestempeld.

Stijn en Julien aan La Cuve

De mooiste bron is te vinden in Merles-sur-Loison; La Cuve. Een waar zwembad met helder water tot -10m diep. Helaas afgesloten om veiligheidsredenen. Na een goed contact met de burgemeester van het dorp, en het opstellen van een overeenkomst ‘op eigen risico’ konden we van start gaan. Op diepte bleek al snel dat de versmalling een formaliteit was. Na en desobstructie van 5’, lees enkele blokken aan de kant duwen kan je met een SM configuratie probleemloos naar binnen. De haspels werden voorzien van de nodige meters en markeringen.

De eerste 55m waren voor rekening van Julien en Stijn. Daarna heeft Stijn tot 159m in de rechter tak verkend, en 106m vanaf de ingang in de linker tak. Er zit een splitsing op 60m en beide takken eindigen op niets. Tijdens ons bezoek hadden we zeer goed zicht. De vraag is of dat nog het geval zal zijn in minder droge periodes. Zeker is dat we er een nieuwe spirit bij hebben ‘dicht’ bij huis.

Hier een niet te missen filmmontage!

Wordt vervolgd!

Stijn

PS: een toegangsreglement is in de maak, voor info contacteer Stijn of Julien.

C7

Het clubhuis van C7 met bijbehorende duikgrot werd opnieuw opengesteld voor ons, waarvoor veel dank! Het was er druk op deze unieke locatie. De één na de ander kon zich vertrouwd maken met de versmallingen en het bochtenwerk in deze pittige sifons. Na Raf en Herman zijn Tom en Stijn post S2 geweest om enkele filmbeelden te schieten. Tenslotte zijn Michel en Gauthier er nog te water gegaan om flessen af te leggen voor de S3. Gauthier zou namelijk het eindpunt in de S6 willen herzien.

Benoit, nogmaals hartelijk bedankt om ons te slapen te leggen op je speleozolder! Heerlijk geslapen.

Uiteraard werd het weekend afgesloten met het betere kap en breekwerk. Het was ondertussen de 6^e sessie in de Trou Verticale aan de Magne. Bij aanvang zag het er niet slecht uit. Het kon alle kanten uit, en het schoot lekker op. Uiteindelijk hebben we drie mogelijkheden open gemaakt waarvan er niet één evident is. Er zijn sinds de ‘Cascade’ werken ongeveer 6m bijgekomen. De vraag rijst nu in welk gat we energie moeten steken. Eén ding is zeker; de temperatuur is grottemperatuur, en in winterse omstandigheden wordt de luchtstroom er zeer goed aangedreven. We zoeken en krabben verder.

Droogte in Rochefort

Résurgence van Eprave

Extreme droogte kan op speleologisch vlak deuren openen. Eén van die deuren is de sifon aval in de FAO. Een verdwijnpunt van de ondergrondse Lomme en Wamme waar het leeuwendeel van het jaar een groot debiet op zit. Het is éénmalig gedoken tot op -12m en gaat verticaal verder. Uiteindelijk verschijnt het water opnieuw in Eprave op ruim -80m. Welk parcours het tussenin aflegt kunnen we alleen maar gissen. Ooit moeten we dus een nieuwe duikpoging doen willen we iets meer te weten komen. Het plan werd opgezet, maar zoals steeds is het onderhevig aan vele factoren. Er werd voor uitstel gekozen wegens medische redenen van de duiker.

Een alternatief programma samenstellen als geoefend ‘reisbureau in avonturensporten’ gaat uiteraard vlot. Een waterrijk parcours lag voor de hand gezien de temperaturen.

-De ingangszone van de Bure werd proper gezet en verzekerd voor de toekomst met een filter in de vorm van een rooster.

-Duik in de Res. de Chauvaux; voor de één een verkenning, voor de ander een desob achteraan 

-Funduik in de bron van Eprave; de één al dieper dan de ander.

-Bezoek aan de aquaduct in On om een idee te hebben van de activiteit van de voornaamste pertes.

-Wandeling tot aan de Res. d’Herwagne.

-Bezoek aan de Res. de Marchempré tot aan de sifon.

S.

Grotduik met een staartje...

Vrijdag 6 april, paasvakantie, een mooie zonnige dag, geen klussen thuis, niet gaan werken,... wat doe je dan... een dagje erop uit trekken...

Eerst een kayaktocht op de Ruhr en daarna een grotduik te Goffontaine. De kayaktocht verloopt vlekkeloos, maar de duik niet helemaal volgens planning...

Voor mij is het de eerste maal dat ik in Goffontaine duik, en zelfs de eerste grotduik in België! 

Stijn brieft me over de duik, topootje, moeilijkheden,... dus afdaling tussen blokken, laminoir, zaaltje met oppervlakte, etroiture met vervolg.

Afdalen gaat vlekkeloos, stof maak je overal, in de laminoir blijf je wat weg van de vloer zodat de turbiditeit niet te groot wordt. Een beetje verder begint de vast lijn. Nog enkele meters verder volgt dan de verrassing: tegen het plafond hangt een bever! Ik zie enige beweging maar die is ten gevolge van de stroming, rare verkleuring, dus een dode bever, ik zie het echter niet zitten om die te passeren, het is toch een vrij groot beest en ik wil het niet in m'n nek hebben...

Episode twee: Stijn zal het kadaver er uit halen, zodat de weg weer vrij is. Na 5 minuten duiken is ie terug en komt verschrikt boven. Het relaas:

Op de plaats waar ik de bever heb gezien ziet stijn niets, hij vervolgt de weg en enkele meters verder komt de bever van achter de hoek gezwommen! Stijn keert snel om richting uitgang en maakt daarbij grote stofwolken. Bij de opstijging aan de uitgang van de grot is het ondertussen nog klaar zicht en hij komt daar oog in oog (10cm;-) met de 'castor', die duikt dan door stijn's benen terug de grot in. Met adrenaline op toplevel komt stijn boven!

Epiloog: Een unieke duik maar niet echt voor herhaling vatbaar. We hebben geen idee wat de reactie van het dier is. Het is een duik voor in het boek met sterke verhalen. Bevers zijn beschermd en we laten ze dan ook verder met rust. We vragen ons af wie het de meeste schrik had, wij of de bever...

Over het grootste knaagdier van Europa schrijft Natuurpunt het volgende: De paring vindt plaats van december tot maart. De jongen worden na ca. 105 dagen geboren, blijven vier tot zes weken in de burcht en worden drie maand gezoogd. Het mannetje en de jongen van het vorige jaar helpen bij het verzorgen van de jongen tijdens de eerste vier à vijf weken. Bevers zijn territoriaal.

Stel; deze dieren beschouwen een grot als burcht, en gaan er kweken. Hoe kom je er dan als duiker vanaf in de krappe tunnels met het weinige zicht?

Bevers zijn bij ons gesignaleerd in Sourd d'Ave, Chauvaux, en nu dus ook in Goffontaine. Volgens de verhalen die circuleren op het net, kunnen bevers ook agressief uit de hoek komen.

Zijn er mensen die ervaring hebben met bever encounters?

PS: mocht de batterij van de gopro niet leeg geweest zijn, waren het unieke beelden...

Grotte de la Sépulture, duik 3

‘Waaraan heb ik deze uitnodiging  te danken’. Dat was m’n eerste reactie na het lezen van een mail over de nieuwe ontdekking  in het Parc van Furfooz. Het zou gaan om een missing link tussen de Puits des Vaux en de GDS. Super interessant dus. Eindpunt gedoken door Michel Pauwels tot op -6m met ‘arrêt par manque de visibilité’.

Eenmaal ter plaatse vraagt Jean Christophe, alias desobeur of ik op de hoogte ben van de situatie…arret par manque de vis zeg ik..nee nee zegt hij: een versmalling in de blubber…Ah zo, geen cadeau dus!

En inderdaad, op diepste punt van een vrij grote poel, kom ik plots voor een opening  van 20 op 150cm waar vers, helder water uit komt. Ik probeer wat te graven in blubber die je nog het best kan vergelijken met pudding. Bij een poging om me door de opening te wringen, verdwijn ik volledig in de smurrie. Het voelt gewoon niet lekker om door te duwen in die klevende substantie waar je geen houvast in hebt, maar anderzijds lonkt het vervolg wel. Het is uiteindelijk maar een korte scherpe rand aan het plafond die de passage bemoeilijkt. Na het weghakken van de grootste weerhaken aan de ‘baillonnette’ hou ik het voor bekeken.

Hoe pakken we zoiets aan…Ik beloof de ontdekkers van de grot terug te komen met nieuwe middelen, wanneer het waterpeil in de grot wat hoger is.

Toen plots een filmpje de revue passeerde van een home made air lift dacht ik: dat is het.

Simpel en compact, zo hebben we het graag. Lucht persen en verdelen over een sectie buis, niet te ver van de mond, bellen stijgen en er ontstaat een zuigeffect aan de mond. Uit sympathie wordt het slijk dan meegenomen met de lucht die alsmaar meer uitzet. Veel tijd voor tests hadden we niet dus hop, met het prototype de Sepulture in.

Ik heb een put gezogen, maar spectaculair kunnen we die niet noemen. Zo zorgt de afvoer, bestaande uit een brandweerslang voor te veel weerstand. De lucht kan zo niet voldoende uitzetten, en de duiker ondervindt teveel trekkracht. Ander pijnpuntje is dat de bediening van de luchttoevoer niet op de zuigmond zit. De toevoer regelen aan de duikfles, die ergens rondslingert op de bodem van een troebel bassin is niet optimaal. Fijn regelen is nodig voor de zuigkracht, maar ook voor de veiligheid van de duiker, want die zou wel eens gelanceerd kunnen worden richting oppervlak , als die niet tijdig uitgezet kan worden.

We moeten dus nog een beetje verder borduren aan het project, maar ik hoop die sifon ooit veilig te kunnen verkennen. Om een volgende duik alvast goed in te zetten is er een speleotouw gelegd tot aan de versmalling.

Ondertussen aan de overkant van Lesse zijn de onderwatertunnels van de Galerie Des Sources verkend en goedgekeurd door Tom en Herman.

Zondag Chauvaux dag: dezelfde twee funduikers mochten het splinternieuwe parcours in de bron verkennen. Sherpa’s van dienst: Raf en Stijn. Tom slaagde erin het eindpunt te bereiken en kon meteen aan de slag. Alles wat los lag kreeg een nieuwe vaste plaats. Wordt vervolgd!

Na een spoelduik in de Carriere  St Laurent (Bauche) werd het vroege lenteweekend afgesloten.

S.

Grotduiken...

Er is al heel wat geschreven en gediscuteerd over de ruime omgeving van de Grotte de Chauvaux.

Dat de Grotte de Chauvaux en de resurgence verbonden zijn, was al lang duidelijk, alleen is die verbinding nooit fysiek gemaakt tot op vandaag. De Grotte de Chauvaux is slecht een inkijk op het stroomafwaards deel van een groot systeem. De veel belangrijkere GDT, zit helaas nog steeds in een diepe winterslaap veroorzaakt door een conflict uit de jaren 80/90. Zeker is dat op de resurgence twee voorname droge valleien aansluiten, waar enkele van de meest bezochte niet toeristisch grotten van ons land in gelegen zijn.

Terug naar de bron. De nooit opdrogende bron heeft ons koppijn bezorgd, want bij momenten lijkt er geen water uit te stromen. Uit recente foto’s hebben we kunnen afleiden dat het niveau van de Maas, en bijgevolg van de bron, want die staan in verbinding met elkaar onder de spoorweg door, niet constant is. De oorzaak daarvan moet verder stroomaf op de Maas gezocht worden aan het sluizencomplex. De rivier van Chauvaux is uiteraard niet opgewassen tegen de machtige Maas.

Duikgeschiedenis:

In 1962 duikt Lucienne Golenvaux  tot voorbij de ingangsversmalling met een monofles na het gebruik van een verwoestende petard. 

In 1984 duikt  Serge Cuvelier ongeveer  40 à 50m ver tot aan een splitsing/versmalling. De literatuur is onduidelijk over de afstand.

1990: Dirk Roelandt slaagt er net niet in de bron met de grot te verbinden, maar maakt wel de meest recente topo.

Na desob van de ingangsversmalling begin 2018 kon er een veilige verkenning gedaan worden van de collecteur. Gemiddeld heeft deze tunnel een diameter van 1.5m en het zicht kan er oplopen tot 2m. Duiken vanuit de Grotte de Chauvaux was ook een optie, maar vergt toch iets meer engagement (er is zicht op water). Die tweede optie was nodig om de verbinding te maken van de bron naar het venster in de grot, want van onderuit zit het venster goed verstopt.

In totaal ligt er nu  34m lijn in de bron, inclusief de opstijg naar het venster. De eerste 8m tot voorbij de versmalling werd uitgerust met een speleotouw. Hoe Cuvelier indertijd ooit aan 40 a 50m is gekomen is mij een raadsel, want het nu bereikte eindpunt lijkt sterk op wat Serge beschreven heeft: ‘ splitsing van twee smalle doorgangen’. Het eindpunt is onstabiel, maar werkbaar, wordt dus vervolgd. Momenteel meet het systeem Chauvaux op papier 277m inclusief de bron, uitgaande van 50m ontwikkeling onder water. We weten nu dat dit herleid is tot 34m, dus is de grot nog 261m? Dat er soms nogal uiteenlopende cijfers verspreid worden blijkt ook uit volgend voorbeeld: de afstand in vogelvlucht van de Trou de l’Eglise en de Resugence de Chauvaux varieert van 800 tot 1750m. Ik kom uit op 1250m.

Wil je een bezoekje brengen aan de bron mag je vooral niet over de sporen lopen! Dus langs de Maas wandelen en daarna de spoorweg over steken is uiteraard verboden! Hoe kom je er dan wel: Tussen de spoorweg en de baan van Lustin naar Godinne, de Corniche genaamt is er een aangenaam wandelpad dat uit komt aan de grot. Dat pad start op een kleine 100m van de tunnel onder de spoorweg. In principe kunnen daar ook enkele wagens staan.

S.

3x Gibergeon

In kilos is het vast indrukwekkend wat de voorbije drie dagen uit de bron werd gesleurd. Er is dan ook onafgebroken gedoken met een totaal van ongeveer 14u onder water. Een waterrat alleen staat natuurlijk nergens, duiksteun kwam er van familie en vrienden onder de vorm van flessen vullen en het verzorgen van buikvulling. Een geweldig weekend met een prachtig resultaat!

Wat vooraf ging:
-belachelijk veel gezeul onder water met een kleine grot als resultaat.
-einde op twee versmallingen en verschillende te grote blokken...
-een zoektocht naar een manier om compact te kunnen boren onder water.

De grens tussen victorie en fail bleek ook deze keer erg dicht bij elkaar te liggen. Ineens kwam dan toch de gepaste boor op het perslucht boorset tevoorschijn. Naast de klassieke desobmethode (iets voor de kenners) werd ook gebruik gemaakt van wiggen. Dit bleek vrij handig te zijn om de kleinere blokken te bewerken, met als voordeel dat je een pak minder diep hoeft te boren.
Wat is nu het resultaat: We hebben opnieuw zicht op de tweede versmalling in de vorm van een dalende spleet. Enkele meter dieper gaat die spleet open een maakt plaats voor een blauw gat. Geen bodem te bespeuren...  Dromen staat vrij.

Tussendoor hebben we ook tijd gemaakt om een interessante perte in de buurt, met zeer onstabiele nijgingen, opnieuw wat vorm te geven. Wellicht zullen dit niet de laatste stabiliteitswerken zijn. Het is nog iets te vroeg om de grot volledig uit te vlooien aangezien de doorgang opnieuw onherkenbaar is. Zeker is dat er steeds een aanmoedigende tocht staat.

wordt vervolgd!

Stijn

Hittegolf

Hittegolven en watersporten, een ideale combinatie om de dag aangenaam door te komen.

Een driedaagse is van start gegaan aan de watervallen van de Pille.
De fiche met canyontechnieken die we eerder gemaakt hebben was niet optimaal bevonden. Met aandacht voor detail hebben we deze dan ook compleet over gedaan.

Daarna ging de reis door naar de bronnen van Signy.

Bij de vorige duik in de Gibergeon werd een groot blok zichtbaar waar enige beweging in zat. Het idee ontstond om dat blok opzij te schuiven zodat de doorgang groot genoeg zou zijn om geen flessen te moeten uitdoen. Er zijn drie duiken nodig geweest om dat blok op z’n plaats te krijgen, en om finaal te beseffen dat het voorbij het blok te krap is om verder te werken. Komt erop neer dat we het blok op één of andere manier moeten verdwijnen willen we hier ooit vorderen. Onze radartjes zijn bijgevolg volop aan het werk geslagen.

De laatste afspraak ging door aan de Fosse à Vaux waar enkele vrienden tot de vaststelling gekomen waren dat de versmalling opnieuw dicht zit na de wintercrue’s. Dit euvel zal zich telkens herhalen en betekent ongeveer een half uurtje keien doorduwen met de voeten op een diepte van -17m. Eens de passage terug vrij heeft Karel gaandeweg enkele lijnvlotters aangebracht, want de lijn heeft de nijging zich telkens weer in te graven.

Hierbij is het duikseizoen voor geopend verklaard, wordt vervolgd...

Een natje en een droogje

Signy, juni 2014: Een goeie meter zicht, liet opnieuw een duik toe in de Vaux. Onder die omstandigheden blijft de etroiture  best pittig.  Eens daar voorbij was te zien dat Jean-Luc  de lijnen beter aan elkaar gezet heeft zodat zeker geen misverstanden kunnen ontstaan. Ik heb zijn lijn gevolgd tot aan de markering van 60m. Wordt vervolgd!

Daarna zijn we gaan graven in de Taupes (mollengang) van de PDM. We hopen via deze handgemaakte tunnel ooit een rondgang, of alternatief te creëren. Een auditieve verbinding was bij het vorige bezoek negatief. Desondanks leek bij de laatste sessie dat we toch niet zo slecht bezig waren. Enkele argumenten: de wind neemt zienderogen toe, volgens de topo klopt de richting als een bus, we krijgen meer opening te zien, en in crue hebben we ooit een waterval horen dreunen in de gang. Maar, er is ook zicht op meerdere graafdagen vooraleer we hopelijk victorie kunnen kraaien. Speciaal voor deze opdracht werd zelfs een graafbak ontwikkeld met ‘rails’. Dit was nodig omdat het sediment van een erg kleverige soort is, en werkelijk energie vreet! Momenteel is de Taupes ruim 10m lang, en gezegend met twee haakse bochten. 

2 ardennenweekends

Tijdens een rondleiding in de FAO van de club 'Sans Ciel' werd van de gelegenheid gebruik gemaakt om een waterstaal te nemen in de zuidelijke rivier. Dit staal moet ons helpen uitsluitsel te geven van waar dit water afkomstig is.

Hetzelfde moment was er een ploeg actief in de 'Ascenceur Secret'. Ondanks het vele werk werden we niet veel wijzer in die schouw vol 'prut'. De dag werd bol gewerkt in een nieuwe, veelbelovende spleet die ondertussen 6m lang is en al veel van onze beste pijlen gevergd heeft.

De volgende dag werd gestart met een tweede bezoek aan een mooie chantoir die klaarblijkelijk in de vergetelheid is geraakt. We raakten getriggerd door een korte maar pittige sifon met daarachter mogelijkheden. Er werden enkele voorzichtige metingen gedaan om ons voor te bereiden op wat komen zal.
Daarna zijn we de ploeg gaan versterken die schuil hield in een aanzuigende spleet vol verwachtingen...

Het tweede weekend stond in teken van het ondergronds duiken. Cascade was als enige vertegenwoordigd op een duikdag die uitging van de VVS werkgroep grotduiken. Die werd op gang getrokken door een uiteenzetting over 'lijnprotocol'. Daarna zijn we gezamenlijk onder water gegaan in de groeve Warnant 1. Voor sommigen van ons hun eerste ondergrondse duik. De dag werd verder gevuld met een bezoek aan de bronnen van de Burnot en een afdaling in de put van de Warnant 1, boven water weliswaar. Na overheerlijk BBQ'n en kamperen werd de groeve van Denee gedoken en goed bevonden. Na nog een prospectieduik in een open carriere werd nog een bezoekje gebracht aan de Tunnel de Godardville, die best wel enkele schatten heeft.

 

Een deuxieme

Sinds enige jaren hebben we ook een vaste stek in Frankrijk. De omgeving van Signy l'Abbaye is ons niet meer onbekend en vorige zaterdag waren we een dag ter plaatse, een dag met een grote D, lees hierna het verslag van Stijn.

Ongeveer 10 jaar geleden dook Jean-Luc Carron als eerste door de versmalling in de Fosse à Vaux. Om de 30cm brede versmalling te kunnen passeren moest hij blokken ruimen, en daarna zelfs zijn twee 6L flessen uit doen. De explo raakte na verloop van tijd in het slop, mede door een gebrek aan liefhebbers, alsook door het onstabiele karakter van de grot en de weinige dagen per jaar dat de bron echt helder genoeg is om te duiken.
Aangemoedigd door Jean-Luc, en de geruchten dat er voorbij die versmalling een ruime tunnel verkend is tot op 100m met einde op niets gingen wij op verkenning. Verschillende duiken waren nodig om het karakter van de bron beter te leren kennen. We werden geconfronteerd met geweldige veranderingen na de wintercrue's, alsook teleurstellend zicht na soms korte maar hevige neerslag. Er werden blokken verlegd, rommel geruimd, onder water gebeiteld, om uiteindelijk een nieuw equipement te kunnen leggen door de versmalling. Na de smalle passage met rolkeien gaat de galerij terug open. Een mooi wit plafond staat in contrast met een zachte bodem uit sediment. Yes! Ook de lijn van Jean-Luc is nog intact. Ipv kruipen over de bodem, laat het zicht en de omvang zelfs enkele zwemslagen toe. Heerlijke plek! Wordt vervolgd!
Ook boven water hebben we verschillende zaken op til. Zo werden enkele belangrijke contacten gelegd om een nieuwe werf te legaliseren. Hopelijk laat de ondergrond in de Franse Ardennen binnenkort wel in z'n kaarten kijken.
S.

Voor wie z'n duikflessen al heeft klaargezet willen we de pret even drukken. Zoals gezegd is de bron maar enkele keren per jaar duikbaar. De beperkte zichtbaarheid, het onstabiele karakter en de etroiture van de sifoningang maken deze bron heel selectief, slechts een handvol duikers hebben de nodige ervaring om deze duik tot een goed einde te brengen.
'Een deuxieme' omdat het nog maar de tweede maal is dat deze sifon wordt gedoken, en ook omdat dit de tweede grot is te Signy na de Perte des Mazurettes. Met de Vaux is er dus een duikgrot bij en is het aantal grotten in Signy nu verdubbeld;-)

Rochefortwerken

Twee werkplaatsen die vorig WE onze aandacht kregen. Een duik in de rivier van de Trou de l'Hôtel, en ons graafproject in de ascenseur van de FAO. Enkele lijnen tekst...

Duik 6 rioolrivier:
47 minuten, -13m. > 15 nieuwe meter.
De totale sifon is nu 65m lang, en volledig opgemeten. Maximale diepte: -13m
Einde op niets in een stijgende, iets smallere gang met rolkeien.
Gevaar voor verschuivingen en blokage. Herzien (voelen).
De topo toont aan dat de rivier pal onder de parking van de auberge loopt.

 FAO Ascenceur:
Opnieuw 1m verder in waarschijnlijk ons meest ambitieuze graafproject in de FAO. We hopen langs deze weg de grote rivieren terug te vinden verder stroomop. De wind toont ons de weg, maar die lijkt nu uit een wand vol snot te komen. Erg hoopvol is het dus niet, in de nu zeker 15m lange tunnel.

Duik 5 in de rioolrivier

De rioolrivier maakt deel uit van het systeem FAO. Mogelijks gaat het om een aparte tak, hoogstwaarschijnlijk om een overloop van de hoofdrivieren. Hopelijk krijgen we binnenkort meer duidelijkheid dankzij het KARAG project. Het debiet is eerder aan de lage kant, wat de verkenning zeker niet gemakkelijk maakt. Wat ons eigenlijk het meeste stoort is dat deze rivier als riolering gebruikt wordt. Veel hangt dus af van het rioleringsnet van Rochefort...
Deze keer leek het gunstig, mede door de tijdelijke sluiting van de Auberge, die waarschijnlijk een rechtstreekse afwatering heeft in de ondergrond. Het is echter een race tegen de tijd, want de 28e deze maand is er een heropening gepland:-((.
Aan het werk dus. Via de Trou Muret tot aan de 'mise à l'eau', waar vorige keer de hoofdlijn werd teruggevonden op -6m, afkomstig van de Trou de l'Hôtel. Na deze verbinding werd ook het vervolg van de lijn verbeterd met tal van piketten.
Algemeen gezien is ook dit een ruime tunnel met een zachte bodem. De maximale diepte is -12m, wat naast de sifon aval, het diepste punt van de hele systeem is. Er werd 10m nieuwe lijn uitgerold. Dat brengt het totaal vanaf de Trou de l'Hôtel op bijna 50m sifon, met einde op niets! Betekent dat dit voorlopig de langste sifon is in de FAO. Tijdens de terugweg krijg je de kans enkele meters te controleren, verder gebeurt alles op de tast. De topo laat nog op zich wachten, gezien de metingen, laat ons zeggen: 'van mindere kwaliteit' zijn.
Wel is zeker dat de rivier noordwaarts gaat, wat z'n grillige karakter nogmaals benadrukt.

Diezelfde dag werd ook een duik gemaakt in de Grotte du Thier des Falises. Dit stilstaande meer werd door Serge Cuvelier in '87 gedoken en opgemeten. Op -10m kon ik eveneens geen vervolg voelen, laat staan zien.
S.

Trou du Muret, Sifon2

Grotte du Thier des Falises

Plongée à la Belge

Enkele leden van de VVS werkgroep sifonduiken hebben de kans gekregen om in het Luikse samen te komen.

Dankzij Nico werd opnieuw het clublokaal en de bijhorende Grotte du Chalet open gesteld voor een gemengd publiek. Iedereen kon naar eigen kunnen en believen genieten van deze unieke rivier in België. Zowel duiktechnisch als vocabulair werden de grenzen verlegd.

Zondag volgde een ontdekking van Nico. De Pont-le-Prêtre, oftewel: nog een plongée à la Belge. Niet te vergelijken met de Chalet die hier en daar toch de allures van een Franse grot in zich heeft. De PLP stond in een lichte crue, met dan ook bijbehorend zicht onder water. De grot is zeker niet onaardig. Dat is vooral ook te danken aan z'n gedeelte post sifon.
Nogmaals bedankt Nico!

Stijn

Rendez-vous

Enkele jaren terug zag ik tijdens een filmavond hoe enkele Waalse vrienden zich onder water tussen de rotsen wrongen. Dat nooit, kwamen enkele leden van Cascade tot de conclusie. Ondertussen is die Grotte du Chalet in Aywaille uitgegroeid tot een systeem van bijna 1km en herbergt maar liefst 6 sifons. Na een duiksamenwerking in de Trou d'Haquin kwam het tot een rendez-vous.

Die ochtend heeft Geert eerst nog een duik gemaakt in de groeve van Awan. Z'n side-mount configuratie, en de site werden duidelijk goed bevonden. Zonder enig probleem werkte Geert z'n eerste echte speleoduik af. (zie ook onderaan)

En plots sta je daar dan toch, voor het clubhuis met in de achtertuin een grot. De droom van elke speleoclub, en nog meer die van veel grotduikers. Nico liet ons het vertrek zien en aan de hand van de topo de pijnpunten onder water. In de eerste sifon heb je twee versmallingen die niet zouden misstaan in de Trou Bernard. Daarnaast is de portage en preparatie ongewoon luxueus te noemen. Ook het zicht onder water zijn naar Belgische normen: goed. Wetende dat dit sterk herleid wordt tijdens de terugkeer, heb ik ruim de tijd genomen voor de moeilijkste passages. Rechtsomkeer werd gemaakt op het diepste punt van de tweede sifon. Een wandeling post sifon zal voor een volgende zijn wanneer ik niet alleen ben.
Heerlijke grot, voor wie van puzzelen in vloeibaar slijk houdt ;-)
Mooi werk, en nogmaals bedankt voor de uitnodiging!

Voor meer info over de Grotte du Chalet kan je terecht op de blog van Nico.

Van de gelegenheid werd ook gebruik gemaakt om in de omgeving nog wat rond te neuzen. Dat de streek nog geheimen kent is zeker. Wie weet, ooit...

Stijn

In de grotte du Chalet

Zondagvoormiddag: Geert krijgt een initiatie sifonduiken in de Trou Blue te Awan. Deze oude carrière leent zich uitstekend voor een introductie in het sifonduiken. Het doel is om nog wat bij te schaven aan m'n duikuitrusting en het gevoel te krijgen van wat een grotduik is.
Het eerste deel is een openwaterduik in een nevelige galerij, en pas op het einde ga je onder het plafond. De waterstand is vrij hoog, waardoor er iets meer sifon is. Het water is superhelder, diepte een 8-tal meter max. en je kan er allerlei restanten zien van de carrièrewerkzaamheden. In de sifon zelf ligt een duiklijn, die naar rechts omheen een pilaar draait. De instructeur (Stijn) geeft opdrachten en ik voer uit. Echt een super duikje!

Tijdens Stijn's duik in de Chalet laat Nico me het droge deel van de Grotte du Chalet zien. Super slijkerig beneden, met meerdere zichten op de rivier, en er zijn ook enkele etages.
Geert

Te Awan

De grotduikbacterie ☺

Enkele vrienden zijn gebeten door de grotduikbacterie. Dat ze goed besmet zijn bleek nogmaals tijdens een omzwerving. Elke mogelijke aanwijzing op een groeve in de vallei werd onderzocht. Een groeve is natuurlijk niet genoeg, liefst zien we die dan nog tot de rand gevuld met glashelder water.

Bij enkele oude leisteenexploitaties bleek dat het geval te zijn. Eens bij het watervlak is het gissen wat er onder water verborgen zit. Verkennen van het onderwatergedeelte was dan ook de reden van ons bezoek.

Om de beurt werd er her en der te water gegaan. Jammer genoeg bleek geen enkele groeve groot genoeg om nog eens terug te komen. De eeuwige zoektocht, die meestal start voor een kaart of met enkele tips van broodnodige contacten is nog geen garantie voor een prettige duik. Dat heeft ons natuurlijk niet belet om te genieten van een zonnige dag in een heerlijke vallei.

Bij deze een oproep aan alle grotduikers, ongeacht welke club of strekking: laat ons samenwerken en info en contacten delen. We kunnen er allemaal wel bij varen.  Hoe kunnen we bijvoorbeeld onze hobby en vooral de erg gevoelige locaties veilig stellen.

Stijn

Kennismaking met de Belgische sifons...

Zondagmorgen met volle moed richting Mortier. Doel van de trip was topo van de eerste sifon en de galerij erna. Eerst moest de oude lijn vervangen worden in de sifon. En indien mogelijk, graven op het verste punt van de sifon 2.

Kevin nam de taak van lijnen wisselen op zich, vertrok met volle moed, maar halverwege sprong de hogedrukslang van m'n manometer. Resultaat: kraan dicht en op 1 fles terug......Spannend!! ;-)

Stijn en Steven zijn in afwachting van mij gestart met de topo van de droge galerij. Na een snelle interventie van een nieuwe manometer (merci Stijn)  terug door de sifon. Alleen, nu heel wat rustiger en met een klein hartje. Het topowerk van de droge galerij zat er ondertussen op en ik kon direct doorgaan naar de sifon 2.
In die sifon, na ongeveer 10meter is er een serieuze restrictie waar we door moeten.Voor mij was dit de eerste keer. Na me erdoor te hebben gewrongen besloot ik om eerst terug te keren. Het puzzelen onder water nam flink veel tijd in beslag.
Terug boven vond ik dat het  genoeg was geweest voor vandaag...Plots gene grote mond meer ;-))

Daarna heeft Steven kennis gemaakt met de sifon. Hij passeerde de versmalling, maar ook hij besloot dat het graven onder water voor een volgende zal zijn. Stijn heeft de oude lijn in sifon 1 afgebroken en een nieuwe geplaatst die nu veeeeeel beter ligt.
Bij het tegenstoom zwemmen heeft hij ook de topo kunnen doen. Chapeau Stijn, respect!!

Maandagmorgen richting Eprave.
Stijn heeft een duik gepland in de bron en Kevin en Ilse zijn ondertussen de Grot van Eprave gaan bekijken. Slijkerig, maar toch es tof om te doen. Voor ons was het de eerste keer dat we een grot zelfstandig gingen bezoeken. Na een uurtje hielden we het voor bekeken.

Stijn is ondertussen door de zeer nauwe ingang van de bron geraakt en tot op 10m diepte gedoken. Eén fles moest worden losgekoppeld om de versmalling te kunnen passeren. Leuke uitdaging, voor herhaling vatbaar wist hij te vertellen.

Als wederdienst van de duikportage heeft Stijn ons rondgeleid in de Nou-Moulin.

Het was super,  met een paar smalle en leuke passages. Vooral sterk van Ilse om dit zonder hulp van de 2 sterke mannen te doen, chapeau!! Mooie afwisselende grot. Om er je weg in terug te vinden moet je ze toch wel enkele keren doen heb ik gemerkt. ;-)
Na een 2tal uurtjes terug buiten, spoelen in de Lomme en huiswaarts.

Super weekend en veel bijgeleerd!!

Kevin